Các đai khí áp, Đai gió và Hoàn lưu ba vòng — Mô phỏng 3D Tương tác (Địa lý THPT)
Câu hỏi trọng tâm: Tại sao đoàn thuyền của Magellan có chặng đi ngược gió, có chặng xuôi gió, nhưng khi đến gần vĩ độ 30°S lại đứng yên không nhích nổi?
Phương trình / Nguyên lý cốt lõi: Nhận nhiệt không đều + Lực làm lệch hướng (Coriolis)
Đối chiếu Chương trình GDPT 2018: Địa lý 10 — SGK GDPT 2018 · Chương Khí quyển — Bài «Các đai khí áp và đai gió» (tr.48–53), Nghiên cứu điển hình (tr.56–57)
Chuỗi bước khám phá và kết luận khoa học (7 bước)
- Bước 1 (Áp thấp xích đạo): Tại sao xích đạo lại là một đai áp thấp? — Kết luận: Xích đạo nhận nhiều bức xạ Mặt Trời, không khí sát mặt đất nóng lên giãn nở bốc cao làm khí áp giảm, hình thành đai áp thấp xích đạo (nguyên nhân nhiệt lực). |
Nhận nhiệt không đều + Lực làm lệch hướng → Hoàn lưu khí quyển - Bước 2 (30° Hạ xuống): Không khí bốc lên cao, tại sao đi đến vĩ độ 30° lại hạ xuống? — Kết luận: Lực làm lệch hướng khiến dòng khí trên cao ở khoảng vĩ độ 30° lệch thành gió Tây, không khí tích tụ và hạ xuống tạo thành đai áp cao cận nhiệt; gió Tín phong Đông Bắc và Tín phong Đông Nam hội tụ bốc lên ở xích đạo, khép kín vòng hoàn lưu vĩ độ thấp. |
Lực làm lệch hướng: Bắc bán cầu lệch phải · Nam bán cầu lệch trái · Xích đạo không lệch - Bước 3 (60° Trườn lên): Tại sao ở khoảng vĩ độ 60° lại xuất hiện thêm một đai áp thấp? — Kết luận: Không khí ấm trườn lên dọc theo frông cực tạo thành đai áp thấp ôn đới (nguyên nhân động lực); nhờ đó Bắc bán cầu có ba vòng hoàn lưu, và Nam bán cầu cũng tương tự có ba vòng hoàn lưu. |
Gió Tây ôn đới ấm và nhẹ → Trườn lên trên gió Đông cực lạnh và nặng - Bước 4 (7 Đai áp – 6 Đai gió): Bảy đai khí áp và sáu đai gió là một đường thẳng hay là các vành đai bao quanh Trái Đất? — Kết luận: Đai là vành đai bao quanh Trái Đất. Toàn cầu có 7 đai khí áp và 6 đai gió; hướng gió đi từ áp cao về áp thấp, rồi lệch phải ở Bắc bán cầu và lệch trái ở Nam bán cầu. |
Xác định hướng gió: ① Hướng từ áp cao về áp thấp ② Bắc bán cầu lệch phải, Nam bán cầu lệch trái - Bước 5 (Dịch chuyển theo mùa): Sau khi tia bức xạ Mặt Trời vuông góc dịch chuyển lên phía Bắc, tại sao mùa hè ở Rome lại trở nên khô hạn? — Kết luận: Các đai khí áp và đai gió dịch chuyển theo vị trí Mặt Trời lên thiên đỉnh, ở Bắc bán cầu mùa hè lệch về Bắc, mùa đông lệch về Nam; Rome mùa hè chịu sự khống chế của đai áp cao cận nhiệt, mùa đông chịu sự khống chế của đai gió Tây ôn đới, tạo nên khí hậu Địa Trung Hải hè khô đông mưa. |
Mặt Trời lên thiên đỉnh dịch về Bắc → Các đai khí áp và đai gió dịch chuyển toàn bộ về phía Bắc - Bước 6 (Phân bố biển – lục địa): Tại sao vào tháng 1 ở châu Á lại xuất hiện một trung tâm áp cao khổng lồ? — Kết luận: Sự chênh lệch nhiệt lực giữa biển và lục địa làm các đai khí áp theo vĩ tuyến ở Bắc bán cầu bị chia cắt thành các trung tâm áp cao và áp thấp: tháng 1 áp cao châu Á (Xibia) cắt đứt đai áp thấp ôn đới, tháng 7 áp thấp châu Á (Nam Á) cắt đứt đai áp cao cận nhiệt; các trung tâm khí áp thay đổi theo mùa tạo nên hoàn lưu gió mùa. |
Mô hình lý tưởng + Chênh lệch nhiệt lực biển – lục địa = Phân bố khí áp thực tế - Bước 7 (Kiểm tra · Magellan): Kiểm tra: Bốn chặng hải trình của đoàn thuyền Magellan lần lượt chịu sự khống chế của đai nào? — Kết luận: Gió Tây ôn đới → Ngược gió; Đai áp cao cận nhiệt → Lặng gió; Gió Tín phong Đông Nam → Xuôi gió; Đai áp thấp xích đạo → Biển lặng gió êm. |
Chặng hải trình → Đai đi qua → Tình trạng gió
Xem trang chi tiết bài giảng, hướng dẫn lớp học và câu hỏi ôn tập Các đai khí áp, Đai gió và Hoàn lưu ba vòng · Trang chủ VietLab 3D