Tương tác Biển—Khí quyển và hiện tượng El Niño, La Niña — Mô phỏng 3D Tương tác (Địa lý THPT)
Câu hỏi trọng tâm: Ven bờ Peru quanh năm khô hạn, tại sao cuối năm 2016 khi nước biển vừa ấm lên lại đổ mưa lớn gây lũ lụt làm gần trăm người thiệt mạng?
Phương trình / Nguyên lý cốt lõi: Dị thường nhiệt độ biển → Chênh lệch nhiệt độ → Hoàn lưu → Lượng mưa
Đối chiếu Chương trình GDPT 2018: Địa lý 10 (SGK GDPT 2018) · Chuyên đề Khí quyển và Thủy quyển: "Tương tác Biển—Khí quyển"
Chuỗi bước khám phá và kết luận khoa học (7 bước)
- Bước 1 (Trao đổi): Giữa đại dương và khí quyển thực chất đang trao đổi những gì? — Kết luận: Đại dương cung cấp hơi nước và nhiệt lượng cho khí quyển (nhiệt ẩn là con đường chính), còn khí quyển truyền động năng cho đại dương thông qua gió để thúc đẩy nước biển tầng mặt chuyển động; tương tác Biển—Khí quyển duy trì sự cân bằng ẩm và nhiệt trên Trái Đất. |
Bốc hơi—Ngưng tụ = Nhiệt ẩn - Bước 2 (Chênh lệch): Tại sao bờ đông lại lạnh hơn bờ tây nhiều đến vậy? — Kết luận: Cái lạnh ở bờ đông bắt nguồn từ dòng nước lạnh trồi lên: gió Mậu dịch thổi lớp nước ấm tầng mặt đi, kéo nước lạnh tầng dưới dâng lên; nước trồi càng mạnh thì bờ đông càng lạnh và chênh lệch nhiệt độ tây - đông càng lớn. |
tEast = 29.5 − 8.0·upw + A - Bước 3 (Hoàn lưu): Sự chênh lệch nhiệt độ giữa hai bờ biến thành vòng hoàn lưu trên bầu trời như thế nào? — Kết luận: Năm bình thường, nước biển phía tây ấm làm không khí bốc lên, nhiệt độ biển phía đông thấp làm không khí giáng xuống; gió Mậu dịch sát mặt đất thổi từ đông sang tây, ngược chiều với gió trên cao, tạo thành vòng hoàn lưu nhiệt khí quyển khép kín. |
Chênh lệch nhiệt độ → Hoàn lưu: Tây bốc lên · Đông giáng xuống - Bước 4 (El Niño): Khi nước biển bờ đông ấm lên, vòng hoàn lưu sẽ biến đổi ra sao? — Kết luận: El Niño là hiện tượng nhiệt độ nước biển tầng mặt khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương gần Xích đạo tăng cao bất thường; nó làm chênh lệch nhiệt độ tây - đông giảm, gió Mậu dịch yếu đi, dòng khí giáng xuống ở phía đông suy yếu hoặc chuyển thành bốc lên, khiến bờ đông từ hạn chuyển sang lụt, bờ tây từ mưa nhiều chuyển sang hạn hán. |
A ≥ +0.5 ℃ → El Niño - Bước 5 (Vượt ngưỡng): Nước biển ấm đến mức nào thì bờ đông mới chuyển hẳn từ "giáng xuống" sang "bốc lên"? — Kết luận: Điểm mà dòng khí giáng xuống ở phía đông "biến mất" là khi dị thường nhiệt độ biển đạt +1.5 ℃ (thiết lập mô hình): chuyển động thẳng đứng ở hai bờ đồng thời về 0, ấm hơn mức này thì phía đông mới chuyển thành dòng khí bốc lên. |
wEast = A / 1.5 − 1 - Bước 6 (La Niña): Ngược lại, khi bờ đông lạnh hơn bình thường thì điều gì sẽ xảy ra? — Kết luận: La Niña là hiện tượng nhiệt độ nước biển tầng mặt khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương gần Xích đạo giảm thấp bất thường; nó làm chênh lệch nhiệt độ tây - đông tăng lên, gió Mậu dịch mạnh hơn, dòng khí giáng xuống ở phía đông mạnh hơn, khiến bờ đông càng hạn và bờ tây càng mưa lụt. |
A ≤ −0.5 ℃ → La Niña - Bước 7 (Thực hành đánh giá): Kiểm tra: Làm cho dòng khí giáng xuống ở bờ đông "vừa vặn biến mất" — Kết luận: Điểm mà dòng khí giáng xuống ở phía đông "biến mất" ứng với dị thường nhiệt độ biển +1.5 ℃ (khi hệ số nước trồi = 1.00); ấm thêm chút nữa mới chuyển thành dòng bốc lên, đúng với mô tả "yếu đi hoặc biến mất, thậm chí xuất hiện dòng khí bốc lên". |
Điểm có wEast = 0
Xem trang chi tiết bài giảng, hướng dẫn lớp học và câu hỏi ôn tập Tương tác Biển—Khí quyển và hiện tượng El Niño, La Niña · Trang chủ VietLab 3D