Sự hình thành và nhận diện địa hình Karst — Mô phỏng 3D Tương tác (Địa lý THPT)
Câu hỏi trọng tâm: Nhà du khảo Từ Hà Khách từng viết «Đỉnh nhọn dựng đứng, chia hàng đua sắc» — những đỉnh núi nhọn như mọc lên từ mặt đất ấy đã biến đổi từ một khối đá liền mạch như thế nào?
Phương trình / Nguyên lý cốt lõi: Đá dễ hòa tan + Nước → Rãnh Karst → Lòng chảo Karst → Cụm đỉnh - Rừng đá → Đỉnh sót - Đồi sót · Hang động ngầm
Đối chiếu Chương trình GDPT 2018: Địa lý 10 — SGK GDPT 2018 · Chương Thạch quyển — Bài «Các dạng địa hình phổ biến: Địa hình Karst» (tr.66–69)
Chuỗi bước khám phá và kết luận khoa học (7 bước)
- Bước 1 (Hòa tan): Loại đá nào có thể bị nước «hòa tan» tạo nên địa hình? — Kết luận: Vật chất của đá dễ hòa tan (như đá vôi) hòa tan trong nước và bị cuốn đi hoặc kết tủa trở lại, tạo thành các dạng địa hình đa dạng trên mặt đất và dưới lòng đất, gọi chung là địa hình Karst. |
Hòa tan trong nước và bị cuốn đi / kết tủa trở lại - Bước 2 (Rãnh→Chảo): Rãnh Karst mở rộng thành lòng chảo Karst như thế nào? — Kết luận: Rãnh Karst phát triển tiếp có thể tạo thành lòng chảo Karst diện tích lớn; lòng chảo có đáy bằng phẳng được người dân địa phương gọi là Bá tử (cánh đồng Karst), là vùng canh tác nông nghiệp quan trọng. |
Rãnh Karst → Lòng chảo Karst (Bá tử / Cánh đồng Karst) - Bước 3 (Cụm đỉnh→Rừng đá): Vì sao ở rìa lòng chảo lại dựng lên từng đỉnh núi nhọn? — Kết luận: Khối đá sót lại ở rìa lòng chảo dựng đứng hình nón tạo thành Cụm đỉnh và Rừng đá; Cụm đỉnh có phần dưới nối liền thành bệ đá, Rừng đá tách rời nhau, và độ chênh cao địa hình đạt cực đại ở giai đoạn Rừng đá. |
Cụm đỉnh có bệ đá nối liền · Rừng đá có các đỉnh tách rời nhau - Bước 4 (Đỉnh sót→Đồi sót): Rừng đá tiếp tục bị hòa tan nữa thì sẽ còn lại gì? — Kết luận: Rừng đá có thể tiến hóa thành Đỉnh sót rồi tới Đồi sót: bệ đá biến mất, khối đá ngày càng ít và thấp dần; độ chênh cao địa hình sau giai đoạn Rừng đá lại giảm xuống. |
Rừng đá → Đỉnh sót → Đồi sót - Bước 5 (Nhanh chậm): Cùng một loại đá, vì sao có nơi lại bị hòa tan nhanh hơn? — Kết luận: Địa hình Karst phát triển trong «điều kiện thích hợp»: nhiều nước, nhiệt độ cao thì tốc độ hòa tan nhanh, rút ngắn thời gian đạt tới cùng một giai đoạn. |
v ∝ Lượng mưa · Tăng theo nhiệt độ - Bước 6 (Hang động): Những «khối đá» trong hang phát triển theo hướng nào? — Kết luận: Ở trần hang động phát triển nhũ đá, rèm đá hướng xuống dưới; ở đáy hang phát triển măng đá hướng lên trên; khi nối liền nhau chúng tạo thành cột đá; hang càng cao thì thời gian để nối liền càng lâu. |
Nhũ đá ↓ · Măng đá ↑ - Bước 7 (Thực hành đánh giá): Kiểm tra: Đưa địa hình bề mặt tới giai đoạn có độ chênh cao lớn nhất, đồng thời để nhũ đá và măng đá vừa chạm vào nhau — Kết luận: Giai đoạn có độ chênh cao lớn nhất là Rừng đá; nhũ đá và măng đá nối liền chỉ cần đủ thời gian, hang càng cao thì phải chờ càng lâu. |
Rừng đá + Nhũ đá nối liền với măng đá
Xem trang chi tiết bài giảng, hướng dẫn lớp học và câu hỏi ôn tập Sự hình thành và nhận diện địa hình Karst · Trang chủ VietLab 3D