Sự hình thành địa hình kiến tạo — Mô phỏng 3D Tương tác (Địa lý THPT)
Câu hỏi trọng tâm: Vì sao trên cao nguyên Thanh Tạng lại tìm thấy hóa thạch lá cây thân gỗ lá rộng — sức mạnh nào đã nâng bề mặt Trái Đất lên cao rồi lại cắt xẻ nó ra?
Phương trình / Nguyên lý cốt lõi: Nén ép → Uốn nếp · Đứt gãy → Dịch chuyển
Đối chiếu Chương trình GDPT 2018: Địa lý 10 — SGK GDPT 2018 · Chương Thạch quyển — Bài «Nội lực và sự hình thành địa hình kiến tạo: Uốn nếp & Đứt gãy» (tr.26–32)
Chuỗi bước khám phá và kết luận khoa học (6 bước)
- Bước 1 (Uốn): Vì sao các tầng đá lại uốn cong thành dạng sóng? — Kết luận: Dưới tác dụng của lực nén ép mạnh, tầng đá bị biến dạng dẻo tạo thành chuỗi uốn cong dạng sóng gọi là hiện tượng uốn nếp; nếp lồi uốn vồng lên, nếp lõm uốn võng xuống (dấu độ cong một dương một âm). |
κ(0) > 0, κ(λ/2) < 0 - Bước 2 (phút): Dựa vào đâu để phân biệt được nếp lồi và nếp lõm? — Kết luận: Nếp lồi có tầng đá ở phần nhân cổ hơn và ở hai cánh trẻ hơn; để xác định nếp lồi hay nếp lõm cần kết hợp cả hình thái «vồng lên / võng xuống» với trình tự địa tầng giữa nhân và hai cánh. |
Nhân cổ · Hai cánh trẻ - Bước 3 (Nghịch đảo): Nếp lồi vốn là núi, sao lại biến thành thung lũng? — Kết luận: Dưới tác dụng lâu dài của ngoại lực sẽ xảy ra nghịch đảo địa hình: đỉnh nếp lồi chịu lực căng, phát triển khe nứt nên bị xâm thực thành thung lũng; đáy nếp lõm chịu nén ép, đá đặc chắc nên nhô cao thành núi. |
dh = 2A − 30t - Bước 4 (Trượt lệch): Sau khi tầng đá bị cắt đứt, chúng trượt lệch nhau như thế nào? — Kết luận: Đứt gãy có dịch chuyển ngang là chủ yếu làm các tầng đá bị cắt lệch theo phương ngang: cùng một tầng đá ở hai bên mặt đứt gãy trượt lệch nhau theo đường phương với độ lệch bằng đúng cự ly dịch chuyển ngang. |
offset = slip - Bước 5 (Nâng hạ): Các khối đá dịch chuyển lên xuống sẽ tạo nên dạng địa hình gì? — Kết luận: Đứt gãy có dịch chuyển thẳng đứng là chủ yếu: khối đá nâng lên thường tạo thành núi khối tảng hoặc vùng cao (địa lũy), khối đá hạ xuống thường tạo thành thung lũng hoặc vùng trũng (địa hào); dọc tuyến đứt gãy đá vụn nát dễ phát triển thành khe rãnh và sông suối. |
relief = throw - Bước 6 (Thực hành đánh giá): Kiểm tra: Chỉnh đứt gãy sang dịch chuyển ngang với độ lệch ≥ 120 m, đồng thời giữ cho vị trí nếp lồi cao hơn nếp lõm — Kết luận: Đứt gãy dịch chuyển ngang làm tầng đá trượt lệch mà không nâng hạ; địa hình đã nghịch đảo hay chưa chỉ cần nhìn vào dấu của độ chênh cao giữa trục nếp lồi và đáy nếp lõm. |
fault = 1 · offset ≥ 120 · dh > 0
Xem trang chi tiết bài giảng, hướng dẫn lớp học và câu hỏi ôn tập Sự hình thành địa hình kiến tạo · Trang chủ VietLab 3D