Sự hút nước, mất nước và co nguyên sinh ở tế bào thực vật

Phương trình / Quy luật áp dụng: Nước: Hàm lượng tương đối cao → Hàm lượng tương đối thấp

Giải thích chuẩn SGK: Khi có sự chênh lệch nồng độ ở hai bên màng bán thấm, phân tử nước thẩm thấu từ phía có hàm lượng nước tương đối cao sang phía có hàm lượng nước tương đối thấp, đó là hiện tượng thẩm thấu.

Lưu ý trọng tâm khi kiểm tra – đánh giá: Hai điều kiện của thẩm thấu: có màng bán thấm và có sự chênh lệch nồng độ giữa hai bên màng.

Phương trình / Quy luật áp dụng: Lớp nguyên sinh chất = Màng sinh chất + Tế bào chất + Màng không bào

Giải thích chuẩn SGK: Màng sinh chất, màng không bào cùng lớp tế bào chất nằm giữa hai màng được gọi là lớp nguyên sinh chất, tương đương với một lớp màng bán thấm; thành tế bào thấm hoàn toàn đối với nước.

Lưu ý trọng tâm khi kiểm tra – đánh giá: Trong hiện tượng co nguyên sinh (tách rời nguyên sinh chất khỏi thành tế bào), phần tách khỏi thành là lớp nguyên sinh chất chứ không chỉ riêng tế bào chất.

Phương trình / Quy luật áp dụng: Nồng độ môi trường > Nồng độ dịch bào → Mất nước

Giải thích chuẩn SGK: Khi nồng độ dung dịch bên ngoài lớn hơn nồng độ dịch bào, tế bào bị mất nước; do lớp nguyên sinh chất có độ co giãn lớn hơn thành tế bào nên lớp nguyên sinh chất tách dần khỏi thành tế bào, gọi là hiện tượng co nguyên sinh.

Lưu ý trọng tâm khi kiểm tra – đánh giá: Ba mục trong bảng ghi chép: kích thước không bào trung tâm, vị trí lớp nguyên sinh chất, kích thước tế bào.

Phương trình / Quy luật áp dụng: Nước: Nội bào → Ngoại bào

Giải thích chuẩn SGK: Thành tế bào thấm hoàn toàn đối với nước, khoảng giữa thành tế bào và lớp nguyên sinh chất sau khi tách rời chứa dung dịch bên ngoài; phân tử nước ra vào tế bào chủ yếu qua protein kênh nước theo phương thức khuếch tán tăng cường.

Lưu ý trọng tâm khi kiểm tra – đánh giá: Nhận định: Phân tử nước đi vào tế bào chỉ bằng con đường khuếch tán đơn giản — Sai.

Phương trình / Quy luật áp dụng: Nồng độ môi trường < Nồng độ dịch bào → Hút nước

Giải thích chuẩn SGK: Khi nồng độ dung dịch bên ngoài nhỏ hơn nồng độ dịch bào, tế bào hút nước, lớp nguyên sinh chất dần khôi phục lại trạng thái ban đầu, gọi là hiện tượng phản co nguyên sinh.

Lưu ý trọng tâm khi kiểm tra – đánh giá: Kết hợp cả co nguyên sinh và phản co nguyên sinh mới chứng minh đầy đủ lớp nguyên sinh chất hoạt động như một màng bán thấm.

Phương trình / Quy luật áp dụng: Glycerol đi vào tế bào → Nồng độ dịch bào tăng → Hút nước

Giải thích chuẩn SGK: Khi chất tan có thể đi vào tế bào (như glycerol), tế bào ban đầu mất nước gây co nguyên sinh, sau đó chất tan đi vào làm tăng nồng độ dịch bào khiến tế bào hút nước và tự động phản co nguyên sinh.

Lưu ý trọng tâm khi kiểm tra – đánh giá: Bài tập vận dụng SGK: tế bào A trong dung dịch saccharose co nguyên sinh không tự phục hồi, tế bào B trong dung dịch glycerol nhanh chóng phản co nguyên sinh.

Phương trình / Quy luật áp dụng: Nồng độ dịch bào ≈ Nằm giữa nồng độ vừa chưa co nguyên sinh và nồng độ bắt đầu co nguyên sinh

Giải thích chuẩn SGK: Khi xử lý bằng một dãy dung dịch saccharose có gradient nồng độ, nồng độ dịch bào nằm giữa hai nồng độ vừa chưa xảy ra và vừa mới xảy ra co nguyên sinh; tế bào chết không xảy ra co nguyên sinh.

Lưu ý trọng tâm khi kiểm tra – đánh giá: Hiện tượng co nguyên sinh giúp nhận biết tế bào thực vật trưởng thành còn sống hay đã chết.

Phương trình / Quy luật áp dụng: 10 ≤ Số tế bào co nguyên sinh ≤ 14

Giải thích chuẩn SGK: Kết luận thực hành: Dùng dãy gradient nồng độ để tìm nồng độ tại đó khoảng một nửa số tế bào xảy ra co nguyên sinh.

Lưu ý trọng tâm khi kiểm tra – đánh giá: Phương pháp đo nồng độ dịch bào: Dãy gradient nồng độ + Quan sát hiện tượng co nguyên sinh.

Giải thích chuẩn SGK: Đáp án đúng: Lớp nguyên sinh chất. Màng sinh chất, màng không bào và lớp tế bào chất nằm giữa hai màng hợp thành lớp nguyên sinh chất (SGK Sinh học 10).

Giải thích chuẩn SGK: Đáp án đúng: Dung dịch bên ngoài. Thành tế bào có khe hở lớn, dung dịch bên ngoài đi qua hoàn toàn (đối với phân tử nước và các chất hòa tan, thành tế bào có tính thấm hoàn toàn).

Giải thích chuẩn SGK: Đáp án đúng: Chủ yếu nhờ protein kênh nước theo kiểu khuếch tán tăng cường. Phân tử nước đi ra và vào tế bào nhiều hơn nhờ các protein kênh nước (aquaporin) theo phương thức khuếch tán tăng cường (SGK Sinh học 10).

Giải thích chuẩn SGK: Đáp án đúng: Co nguyên sinh sau đó tự động phản co nguyên sinh. Glycerol khuếch tán đơn giản đi vào tế bào làm nồng độ dịch bào tăng lên, sau đó tế bào hút nước trở lại (SGK Sinh học 10).